كارشناسان و صاحب نظران آموزش و پرورش در اين مدت اظهارنظرهاي مختلفي پيرامون احيا امور تربيتي مدارس داشته و به نكاتي درباره چگونگي كار معاونت پرورشي پرداخته اند. جملگي صاحب نظران اعتقاد دارند كه كاركرد امور تربيتي ها بايد در راستاي كشف و تقويت استعدادهاي دانش آموزان و آماده كردن آنها براي ورود به عرصه هاي اجتماعي باشد البته در سايه توجه به مسائل ديني.
كلاسهاي پرورشي نيازمند جذابيت و تخصص
«تخصصي نبودن ونداشتن جذابيت، مهم ترين ضعف امور تربيتي ها در دوره هاي گذشته بوده است.» اينها سخنان دكتر منيره رضايي، مدير گروه مديريت و نيروي انساني پژوهشكده تعليم و تربيت است. او در ادامه مي افزايد: «تمامي حركات و رفتار معلمان مي تواند براي دانش آموزان به عنوان الگوهاي تربيتي پذيرفته شود بنابراين اگر قرار است معاونت پرورشي ايجاد شود و به دنبال آن معلم پرورشي به كلاس درس برود لازم است برنامه هايي فراتر از اين آموزش ها و در ابعاد فعاليت هاي فوق برنامه و اوقات فراغت براي آنان و دانش آموزان تعريف شود.»
عضو هيئت علمي پژوهشگاه مطالعات تعليم و تربيت ادامه مي دهد: «احياي معاونت پرورشي به شرط اعمال نظرهاي كارشناسانه مي تواند در تمام مقاطع تحصيلي كاربرد داشته باشد و نبايد به دوره اي خاص اكتفا كرد.»
رضايي خاطرنشان مي كند: «استفاده از افراد متخصص موجب جذابيت كلاسهاي پرورشي مي شود.»
تأكيد بر تربيت ديني
وزير آموزش و پرورش در گردهمايي رؤساي سازمان هاي آموزش و پرورش استان ها درباره احياي معاونت پرورشي گفت: «بايد در مرحله جديد آغاز به كار اين معاونت به گونه اي برنامه ريزي شود كه كاستي هاي گذشته وجود نداشته باشد و همه اولياي مدرسه متولي تربيت دانش آموزان باشند.» محمود فرشيدي تأكيد كرد: «احياي معاونت پرورشي چنانچه با برنامه ريزي صحيحي صورت نپذيرد موجب ايجاد بهانه براي مخالفان آن مي شود بنابراين بايد با نگاه و رويكرد جديدي فعاليت هاي پرورشي را از سر بگيريم به گونه اي كه برخي مشكلات پيشين وجود نداشته باشد و با رويكرد جديد فعاليت ها به سمت شناخت و كشف استعدادهاي دانش آموزان هدايت شود.»
وي با اشاره به مهجور ماندن قرآن در مدارس گفت: «طرحي براي آموزش معلمان ابتدايي آماده شده است تا چند مركز تربيت معلم قرآني راه اندازي شود. سال گذشته 130هزار نوآموز تحت پوشش آموزش قرآني بودند كه اين رقم در سال جديد به 400هزار نفر مي رسد.»
حجت الاسلام بهشتي، مسئول ستاد اقامه نماز آموزش و پرورش نيز گفت: «توانمندسازي نيروي انساني، اختصاص بودجه و تشكيلات مناسب و وقت گذاري بيشتر مديران براي امر نماز از برنامه هاي اين ستاد براي تقويت و گسترش امر اقامه نماز در مدارس است كه بايد مورد توجه قرار گيرد.»
دبيركل اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانش آموزان در خصوص تشكيل معاونت پرورشي و امور دانش آموزي گفت: «ما از نظام تعليم محوري آموزش و پرورش هميشه گريزان بوديم و عنوان مي كرديم كه قرار نيست تنها به دانش آموزان معلومات را تعليم داد بلكه بايد در خداشناسي به دانش آموز ميدان عمل داد.»
محمدتقي فخريان با اشاره به اينكه مجموعه اي در آموزش و پرورش وجود ندارد تا به طور رسمي به رفتارهاي تربيتي دانش آموزان دقت داشته باشد افزود: مجموعه اي كه براي ارتقا رفتارهاي ديني و تربيتي دانش آموزان برنامه ريزي كند در آموزش و پرورش وجود ندارد.»
وي همگان را به توجه به رهنمودهاي مقام معظم رهبري در خصوص امور پرورشي فراخواند و اضافه كرد: «در احياي امور پرورشي بايستي تربيت همسو با تعليم رشد يابد.»
فخريان ادامه داد: «طلاب در ساعات تفريح بين دانش آموزان حضور مي يابند و به صورت چهره به چهره، به تربيت دانش آموزان مي پردازند.»
درهم ريختگي پرورشي
رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي با اعلام اين مطلب كه نظام آموزش و پرورش كشور دچار يك درهم ريختگي پرورشي بوده افزود: «همين امر باعث شده كه به مسائل تربيتي بهاي كاملي داده نشود در حالي كه اساس توسعه پايدار و پيشرفت هر كشور، تربيت نسل جوان و كودكان آن كشور است.»
علي عباسپور ادامه داد: «اگر بتوانيم سيستم آموزش و پرورش را از بعد مسائل پرورشي غني كنيم و دانش آموزان را براي پذيرش مسئوليت در مقاطع سني بعدي آماده كنيم مي توانيم به برنامه هاي توسعه اي خوشبين باشيم.»
عباسپور درباره رابطه استفاده از انسان هاي وارسته با پيشرفت كشور گفت: «هر حركت و برنامه اي با داشتن انسان هاي وارسته و با شناخت كامل از محيط و درك آن، ميسر مي شود و اگر در دوران رشد، دانش آموزان را از نظر شخصيت اجتماعي و فرهنگي بسازيم، كشوري موفق خواهيم داشت.»
وي اضافه كرد: «وقتي يك جوان در مدرسه، نادرست پرورش پيدا كند، شكل دهي و تغيير شخصيت اجتماعي او در دانشگاه امري مشكل بوده و در مواردي غيرممكن است.»
عباسپور با اعلام برگزاري جلسات متعدد با مسئولان آموزشي كشور گفت: «در اين جلسات از مسئولان؛ طرح ريزي پايه ها و اصول آموزش هاي تربيتي در سيستم آموزش و پرورش را خواستار شديم كه آنها براي انجام برنامه ها قول مساعد دادند.»
ورزش جزئي از برنامه هاي پرورشي
در اينكه ورزش جزئي از برنامه هاي پرورشي است كه كمك شاياني به موفقيت آموزشي، نوجوانان مي كند شكي نيست و احيا معاونت پرورشي مي تواند به جدي گرفتن زنگ هاي ورزش مدارس كمك كند. عشرت شايق، عضو كميسيون اصل 90 مجلس شوراي اسلامي دراين باره گفت: «احياي معاونت پرورشي نبايد موجب تضعيف جايگاه ورزش در مدارس شود. ورزش براي رشد و سلامتي همه، به خصوص نوجوانان و جوانان يك امر ضروري است و قانون اساسي نيز بر وظيفه حاكميت در قبال ورزش كشور تأكيد دارد. منافاتي بين ورزش و فعاليت هاي آموزشي، هنري و برنامه هاي معنوي دانش آموزان وجود ندارد.»
نماينده مردم تبريز ادامه داد: «ايجاد رقابت سالم و سازنده و تقويت روحيه همكاري جمعي از دستاوردهاي ورزش مدارس است.»
وي از كمبود امكانات ورزشي مدارس گلايه كرد و اظهار داشت: «ساعات ورزش در مدارس جايگاه واقعي خود را پيدا نكرده است با اين حال بر گسترش امكانات و افزايش ساعات تربيت بدني تأكيد مي شود.»
مشاركت در سازندگي كشور
يكي از مسائلي كه به رشد شخصيت و مسئوليت پذير بار آمدن دانش آموزان كمك مي كند مشاركت در كارها است. «كاركردن» به معناي آموختن حرفه هاي مختلف و تجربه مشاغل گوناگون در ايام تابستان كه اوقات فراغت محسوب مي شود به شكل گيري شخصيت نوجوانان كمك شاياني مي كند. يكي از طرح هايي كه براي استفاده از نيروي جوانان و در عين حال انتقال تجربه به آنها در حال اجراست، طرح مشاركت دانش آموزان در مرمت مدارس است. حبيب الله بوربور، رئيس سازمان نوسازي مدارس كشور در اين زمينه گفت: «اين كار از جهت فرهنگي نوعي آموزش تكميلي براي دانش آموزان به حساب مي آيد و موجب ايجاد حس مسئوليت پذيري بيشتر نسبت به فضاي مدرسه مي شود.»
مديرمدرسه اي مي گفت: «اگر بتوانيم از دانش آموزان در رفع مشكلات مدرسه و در كارهايي چون رنگ آميزي درها و محوطه سازي استفاده كنيم علاوه بر صرفه جويي در هزينه هاي مدرسه، آنها را با كار و تلاش آشنا كرده ايم و اين كمك مي كند كه آنها در آينده مسئوليت پذير بار بيايند.»

والاترين پرورش

«پرورش» به چه معنا است و نسبت آن با «آموزش» چيست؟ آيا پرورش مقوله اي جدا از آموزش است. به باور اكثر كارشناسان، نظام «پرورشي» بايد در درون دستگاه «آموزشي» تعريف شود. اينكه معلم رياضي، كاري به مقوله پرورش نداشته باشد اشتباه است و به قول يك كارشناس تأليف كتب ديني آموزش و پرورش، دررياضيات مي توان «عدالت» را آموزش داد و چه پرورشي والاتر از آموختن عدالت به آينده سازان كشور.
اما معناي پرورش چيست؟ پرورش به معناي ايجاد بالندگي و آشناسازي نوجوانان و جوانان با استعدادهاي بالقوه خودشان است. اين آشناسازي از هدر رفتن توانايي ها و انگيزه ها جلوگيري مي كند.
درصدي از اين استعدادها عمومي است و در تمامي آدم ها وجود دارد. اما هر چه دقيق تر شويم تفكيك استعدادها را درك مي كنيم. علم آموزي، پرداختن به كارهاي فرهنگي، هنري و ورزشي به طور عمومي براي هر كسي امكانپذير است اما همه انسان ها، همه استعدادها را با هم و لااقل به يك ميزان ندارند و هركسي يك استعداد برتر دارد. مثلاً يك نفر در يك رشته هنري استعدادش بالاتر است و آن يكي در رشته هنري ديگر. يك نوجوان مستعد هنر شايد نقاش خوبي باشد اما شايد رو به سينما بياورد بهتر باشد چون استعدادش در آن زمينه بالاتر است.
گذشته از ترتيب دادن برخي برنامه هاي پرورشي نظير آشنا كردن دانش آموزان با مسائل ديني و اخلاقي، تقويت فرهنگ مطالعه، پژوهش، ابتكار و نوآوري در ميان آنان، در برنامه ريزي هاي پرورشي بايد به شرايط محيطي هم توجه داشت. طبيعي است كه دانش آموز متولد شده و مدرسه رفته در يك شهر ساحلي شناگر قابل تري باشد نسبت به كسي كه در كوير يا كوهستان پا به عرصه وجود گذاشته است. بنابراين استعدادهاي مرتبط با محيط و اقليم را نبايد از نظر دور داشت.
يكي از مجريان توانمند بخش خبرسازمان صدا و سيما مي گفت: در استان هاي گوناگون، استعدادهاي متفاوتي مي توان يافت. مثلاً در خوزستان اكثراً عاشق فوتبال هستند و البته جمع كثيري به هنر علاقمندند از اين رو بايد زمينه براي استفاده از اين استعدادها فراهم باشد. اگر در استان خوزستان زمين بسكتبال بيشتر از فوتبال باشد يعني بي توجهي به استعداد آينده سازان اين استان زرخيز. او درباره ديگر استان ها نظير اصفهان، آذربايجان و حتي تهران هم صحبت مي كند و زمينه هاي ظهور استعدادهاي برتر اين استان ها را عنوان مي كند.
در اين راه همكاري ساير نهادها و ارگان هاي مرتبط با امور نوجوانان و كودكان در بعد محتوايي و مساعدت دستگاه هاي غير مرتبط براي رفع حوائج اعتباري طرحهاي پرورشي ضروري است. معناي پرورش، آشناسازي دانش آموزان با استعدادهاي خودشان است و آشنا شدن آنها به معرفي درست مسئولان بستگي دارد.
بخش ديگري از تعريف پرورش جلوگيري از هدر رفتن استعدادها است. كسي كه در صنعت استعداد دارد بايد از همان كودكي «آچار دست گرفتن» را به طور صحيح بياموزد و آن شخصي كه در اقتصاد و تجارت توانايي دارد به آن مسير هدايت شود. آنكس كه در ورزش مي خواهد فعاليت كند بايد بداند كه در چه رشته اي مثمرثمر است و اينكه بگوييم به هر حال او ورزش مي كند و تندرست است كافي نيست. اگر آن فردي كه در فوتبال استعداد دارد به كشتي رو بياورد، هم جاي ديگران را در فوتبال تنگ كرده و هم استعداد خود را به هدر داده است. در علم، هنر و فرهنگ هم اين مسئله هست.
بايد به مقوله پرورشي از بعد تخصصي نگاه كرد و دانش آموزان را در مسير درست و متناسب با استعدادشان هدايت نمود كه اين اصلي ترين وظيفه نظام پرورشي است و بايد به گونه اي به آن توجه نمود كه كاستي هاي گذشته تكرار نشود چرا كه اگر مشكلات پيشين رخ بنمايد كار بسيار سخت مي شود.
و بالاخره ايجاد بالندگي در دانش آموزان مرحله بعد از شناسايي استعدادها است. وجود مربيان كارآزموده و آشنا به علم روانشناسي، جامعه شناسي و رفتارشناسي به ويژه در گروه سني دانش آموزان بسيار مهم است. اين تصور كه هر معلمي بتواند در بحث پرورشي فعاليت كند بايد از بين برود البته اين مسئله باورود معلم رياضي و فيزيك و... به كار پرورشي، خلط نشود. مقصود اين است كه نام كسي را معلم پرورشي هم گذاشته اند اما اين كاره نيست بنابراين گزينش معلمان پرورشي با درس گرفتن از گذشته بايد با دقت بيشتري صورت بگيرد.